మన బ్రమ్మోస్ కి ఎందుకంత డిమాండ్?

by Abhi Correspondent | Jun 12, 2025 | జనరల్

పాకిస్తాన్ దాడి తర్వాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా డిమాండ్ ఉన్నప్పటికీ, బ్రహ్మోస్ క్షిపణులను విరివిగా ఎందుకు తయారు చేయలేము ?

ఏ దేశానికి మనం బ్రహ్మోస్ క్షిపణులను విక్రయించాలన్నా . .. రష్యా అనుమతి తీసుకోవాల్సిందే . అనుమతి అంటే కండిషన్ లాగా కాకుండా . .. మిత్రత్వంతో కూడినదిగా… అని కూడా చెప్పుకోవచ్చు . ..

”ఆపరేషన్ సిందూర్” సందర్భంగా భారత వైమానిక దళం పాకిస్తాన్‌లోని తొమ్మిది వైమానిక స్థావరాలపై బ్రహ్మోస్ క్షిపణులతో దాడి చేసినప్పుడు, ఆ ప్రభావం ఉపఖండం దాటి చాలా దూరం ప్రతిధ్వనించింది. ఈ సూపర్‌సోనిక్ క్షిపణుల వల్ల కలిగే ఖచ్చితత్వం, వేగం మరియు విధ్వంసం బిగ్గరగా మరియు స్పష్టమైన సందేశాన్ని పంపాయి. భారతదేశం ఇక ముందు ప్రపంచ స్థాయి భారీ ఆయుధాల కొనుగోలుదారు మాత్రమే కాదు, అది ఉత్పత్తిదారు కూడా అయింది .

అత్యంత ఖచ్చితమైన, అత్యంత వేగవంతమైన క్రూయిజ్ క్షిపణులలో పేరొందిన బ్రహ్మోస్, సైనిక వర్గాలలో రాత్రికి రాత్రే సెలబ్రిటీ హోదాను పొందింది. దీనిని భూమి, గాలి లేదా సముద్రం నుండి ప్రయోగించవచ్చు, మాక్ 3 వేగంతో (ధ్వని వేగం కంటే మూడు రెట్లు) ప్రయాణిస్తుంది మరియు దాని లక్ష్యం నుండి ఒక మీటర్ లోపల దాడి చేయగలదు. రఫీకి మరియు మురీద్ వంటి పాకిస్తాన్ స్థావరాలపై దాని భీకర దాడి వారి వైమానిక రక్షణలను నిస్సహాయంగా చేసింది. పాకిస్తాన్ ఒక్క బ్రహ్మోస్‌ను కూడా ఎగురవేయకుండా ఆపగలదు.

2022లో మొదటి అధికారిక కొనుగోలుదారుగా మారిన ఫిలిప్పీన్స్ వంటి దేశాలు త్వరలోనే వియత్నాం, ఇండోనేషియా, ఈజిప్ట్, యుఎఇ, సౌదీ అరేబియా మరియు బ్రెజిల్‌లను అనుసరించాయి – ఇవన్నీ పాకిస్తాన్ రక్షణలను దెబ్బతీసిన క్షిపణిని కొనుగోలు చేయడానికి ఆసక్తిగా ఉన్నాయి.అయితే, ఒక ముఖ్యమైన అడ్డంకి ఉంది. క్షిపణి పూర్తిగా భారతీయమైనది కానందున భారతదేశం బ్రహ్మోస్‌ను స్వేచ్ఛగా అమ్మకూడదు.

భారతదేశ రక్షణ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO) మరియు రష్యా యొక్క NPO మాషినోస్ట్రోయేనియా మధ్య జాయింట్ వెంచర్ ఫలితంగా బ్రహ్మోస్ ఏర్పడింది. బ్రహ్మోస్ ఏరోస్పేస్ క్షిపణి ఉత్పత్తిని పర్యవేక్షిస్తుంది, కానీ మూడవ దేశానికి ప్రతి అమ్మకానికి రష్యా ఆమోదం అవసరం. రెండు దేశాలకు క్షిపణి సాంకేతికతలో 50-50 వాటా ఉంది. అందువల్ల, రష్యా అధికారిక అనుమతి లేకుండా భారతదేశం దానిని ఎగుమతి చేయదు.

ఈ వీటో అధికారం ప్రధాన వ్యూహాత్మక చిక్కులను కలిగి ఉంది. ఉదాహరణకు, ఇండోనేషియా వంటి దేశం ఒప్పందంపై సంతకం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ, రష్యా దాని భౌగోళిక రాజకీయ ప్రయోజనాలు లేదా ఇప్పటికే ఉన్న పొత్తుల కారణంగా సంకోచిస్తే చర్చలు నిలిచిపోవచ్చు. సౌదీ అరేబియా లేదా UAE వంటి మధ్యప్రాచ్య దేశాలు, మాస్కోతో సన్నిహిత US సంబంధాలు మరియు సంక్లిష్ట సంబంధాలు కలిగిన దేశాల విషయంలో, రష్యాకు తీవ్రమైన అభ్యంతరాలు ఉండవచ్చు. మరియు దక్షిణ చైనా సముద్రం వంటి ప్రాంతాలలో, ఉద్రిక్తతలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో, రష్యా బ్రహ్మోస్ అమ్మకాల ద్వారా పరోక్షంగా ఒక వైపు ఆయుధాలు సమకూర్చుకోవడం ద్వారా ఘర్షణలు పెరగకుండా ఉండటానికి ఇష్టపడవచ్చు.

భారతదేశం కీలక రక్షణ భాగస్వాములుగా భావించే దేశాలు కూడా క్రెమ్లిన్ ఆమోదం కోసం వేచి ఉండాలి.

ఈ సంక్లిష్టతకు తోడుగా, భారతదేశం క్షిపణి సాంకేతిక నియంత్రణ పాలన (MTCR) పట్ల నిబద్ధత ఉంది, ఇది సభ్య దేశాలు కాని దేశాలకు 300 కిలోమీటర్లకు మించి పరిధి కలిగిన క్షిపణులను ఎగుమతి చేయడాన్ని నిరోధించే ప్రపంచ ఒప్పందం. కట్టుబడి ఉండటానికి, బ్రహ్మోస్ ఎగుమతి వెర్షన్ 290 కి.మీ పరిమిత పరిధిని కలిగి ఉంది – భారతదేశం ఇప్పుడు ఉపయోగించే విస్తరించిన-శ్రేణి వేరియంట్‌ల కంటే చాలా తక్కువ, వీటిలో కొన్ని 800 కి.మీ వరకు చేరుకోగలవని నివేదించబడింది.

కాబట్టి, భారతదేశానికి రష్యన్ ఆమోదం అవసరం మాత్రమే కాదు, అంతర్జాతీయ కొనుగోలుదారులకు క్షిపణి సామర్థ్యాలను కూడా పరిమితం చేయాలి.

ఈ ద్వంద్వ పరిమితి, రష్యా సహ-యాజమాన్యం మరియు MTCR నియమాలు, భారతదేశ రక్షణ ఆశయాలలోని వైరుధ్యాన్ని బహిర్గతం చేశాయి. ఒక వైపు, భారతదేశం ప్రపంచ ఆయుధ ఎగుమతిదారుగా మారాలని మరియు విదేశీ సరఫరాదారులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించాలని కోరుకుంటుంది.

వ్యంగ్యం ఇంతకంటే పదునుగా ఉండదు. పాకిస్తాన్‌పై భారతదేశం యొక్క సైనిక పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించిన అదే క్షిపణి ఇప్పుడు దాని ఆధారపడటాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. న్యూఢిల్లీ దౌత్యం మరియు నిరోధ సాధనంగా బ్రహ్మోస్‌ను ఉపయోగించాలనుకుంటే, అది మాస్కోతో ఎగుమతి నిబంధనలను తిరిగి చర్చించుకోవాలి లేదా ఎటువంటి షరతులు లేకుండా పూర్తిగా స్వదేశీ ప్రత్యామ్నాయ అభివృద్ధిని వేగవంతం చేయాలి.అప్పటి వరకు, బ్రహ్మోస్ భారతదేశం యొక్క అత్యంత ప్రాణాంతక ఆయుధంగా ఉంటుంది, కానీ అది ప్రపంచ వేదికపై పూర్తిగా విడుదల చేయలేనిది.